Od Marche do Umbrii, przez Emilię-Romanię: system teatrów-apartamentów w stylu włoskim został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dzięki temu nowemu obiektowi liczba włoskich obiektów na Liście UNESCO wzrasta do 62.
Istnieją Włochy pełne wspaniałych zabytków znanych na całym świecie, ale są też inne, zachowane w historycznych centrach i prowincjonalnych miasteczkach. Małe teatry, zdobione sceny, aksamity, kurtyny i sale, w których całe społeczności spotykają się od ponad dwóch stuleci.
To właśnie Włochy zyskały nowe międzynarodowe uznanie.
Il „System teatrów condominium w stylu włoskim z XVIII i XIX wieku w środkowych Włoszech” Obiekt został oficjalnie wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wpis został zatwierdzony podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, która odbyła się w Pusan w Korei Południowej w lipcu 2026 roku.
Dzięki temu uznaniu, Włochy mają już 62 obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Dziesięć teatrów zostaje wpisanych na listę światowego dziedzictwa
To nie jest pojedynczy budynek, ale miejsce serialowe składające się z dziesięciu teatrów, rozmieszczone na obszarach Emilia-Romania, Marche i Umbri.
Więc nie:
- Teatr Angelo Marianiego, Sant'Agata Feltria, Emilia-Romania;
- Teatr Gentile da Fabriano, Fabriano;
- Teatr Giovanniego Battisty Pergolesiego, Jesi;
- Teatr Ventidio Basso, Ascoli Piceno;
- Teatr Serpente Aureo, Offida;
- Teatr Orła, Zatrzymany;
- Teatr Lauro Rossi, Macerata;
- Teatr Feronia, San Severino Marche;
- Teatr Bramante, Urbania;
- Teatro Nuovo Gian Carlo Menottiego, Spoleto, Umbria.
Le Marche jest zatem sercem nowego obiektu UNESCO, przy czym wyróżniono osiem z dziesięciu teatrów.
Ale co oznacza „teatr apartamentowy”?
Termin ten może być mylący. Nie ma on nic wspólnego z nowoczesnymi apartamentowcami.
Między XVIII a XIX wiekiem, zwłaszcza w środkowych Włoszech, rozwinął się szczególny model, w którym organy publiczne i grupy obywateli wspólnie przyczyniły się do budowy i zarządzania teatrami.
Rodziny i osoby prywatne wspierały finansowo budowę tych obiektów i często miały własne loże, a teatr stopniowo stawał się miejscem życia publicznego w mieście.
Według UNESCO model ten stanowił ważną transformację w europejskiej historii teatru: od przestrzeni przeznaczonej głównie dla rozrywki arystokratycznej do instytucja kulturalna wspierana przez nową burżuazję i coraz bardziej angażująca się w życie społeczne.
W pewnym sensie była to forma kultury budowana oddolnie.
Małe miasteczka, niezwykłe teatry
I to jest chyba najciekawszy aspekt tego nowego uznania.
Wiele teatrów nie mieści się w wielkich stolicach włoskiej sztuki, takich jak Rzym, Florencja czy Wenecja.
Zamiast tego można je znaleźć w Offida, Urbania, Sant'Agata Feltria, San Severino Marche, Fabriano oraz w innych miastach średniej i małej wielkości.
Jednak w środku odzwierciedlają ten sam model wielkiego włoskiego teatru: parterowe trybuny, rzędy lóż, dekoracje, foyer, sceny i rozwiązania architektoniczne mające na celu zapewnienie dobrej widoczności i skutecznej akustyki.
UNESCO podkreśla, że budowle te, wzniesione pomiędzy połową XVIII w. a końcem XIX w., stanowią również ważne przykłady architektury neoklasycystycznej, w której można dostrzec wpływy późnego baroku.
Teatr jako miejsce wspólnoty
Wartość uznana przez UNESCO nie ogranicza się zatem wyłącznie do architektury.
Teatry te opowiadają historię pewnego włoskiego modelu społecznego.
Od pokoleń są to miejsca, w których społeczność spotyka się, ogląda przedstawienia, dyskutuje i uczestniczy w życiu kulturalnym swojego miasta.
Włoska Narodowa Komisja UNESCO podkreśla, że system ten odzwierciedla przejście teatru z miejsca zarezerwowanego dla najwyższych warstw społecznych do publicznej instytucji kulturalnej służącej społeczności.
I tu właśnie prawdopodobnie kryje się najgłębszy sens uznania.
Nie tylko 10 pięknych budynków zostało uhonorowanych, ale także doceniono pewien włoski sposób pojmowania kultury jako elementu życia miejskiego.
Włochy mają 62 obiekty UNESCO
Wraz z wejściem na Listę światowego dziedzictwa teatrów apartamentowych w środkowych Włoszech liczba włoskich obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa wzrosła do 62, z których zdecydowana większość stanowi dziedzictwo kulturowe.
Od stanowisk archeologicznych w Pompejach po Sassi di Matera, od Trulli w Alberobello po Dolomity, od Wybrzeża Amalfi po Drogę Appijską, włoskie dziedzictwo kulturowe wpisane na listę UNESCO stale się powiększa.
Tym razem jednak wyróżnienie to skupia uwagę przede wszystkim na Włochy małych i średnich miast.
Dziedzictwo mniej znane na świecie, ale głęboko związane z historią lokalnych społeczności.
I może właśnie dlatego odkrywanie go na nowo jest jeszcze ciekawsze.
